Bảy giờ năm mươi tám, người đứng đầu hàng trước máy chấm công đang đặt ngón tay lần thứ tư, máy vẫn kêu "Xin vui lòng thử lại", người phía sau bắt đầu sốt ruột. Nguyên nhân thì có nhiều loại, chữa nhầm loại là vô ích: lau mắt đọc không cứu được ngón tay đã mòn, đăng ký lại vân tay không cứu được mặt kính đã xước. Bài này đi theo đúng cách bên mình làm khi khách gọi báo máy chấm công không nhận vân tay: khoanh vùng trước, xử lý sau.
1. Ba câu hỏi khoanh vùng trước khi đụng vào máy
Một người hay nhiều người? Chỉ một hai người khó, cả công ty vẫn chấm bình thường, thì máy không có lỗi. Vấn đề nằm ở ngón tay hoặc mẫu vân tay của đúng những người đó. Nhiều người cùng kém đi một lúc thì mới nhìn vào máy: mắt đọc, nguồn điện, chỗ đặt máy.
Bị từ bao giờ, vào lúc nào? Mới đăng ký đã khó thì gần như chắc do lấy mẫu ẩu. Đang tốt rồi kém dần qua mấy tháng thì nghĩ đến mắt đọc bám bẩn, mặt kính mòn, hoặc tay người đó đã thay đổi. Chỉ khó vào một khung giờ cố định thì để ý nắng chiếu và giờ rửa tay.
Đặt ngón, máy có phản ứng không? Đèn mắt đọc không sáng, máy im lặng là máy không "thấy" ngón tay: mắt đọc hỏng, cáp lỏng, nguồn yếu. Máy kêu báo lỗi là đã thấy ngón nhưng không tìm được mẫu khớp.
2. Bảng chẩn đoán nhanh: triệu chứng, nguyên nhân, cách xử lý
| Triệu chứng | Nguyên nhân hay gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Một người phải đặt nhiều lần, người khác bình thường | Ngón khô, mòn, hoặc mẫu lấy ẩu | Lấy lại mẫu, đổi ngón; vẫn khó thì bấm mã + vân tay hoặc dùng thẻ |
| Vừa đăng ký xong đã khó nhận | Lấy mẫu bằng ngón cái, đầu mút ngón | Xóa mẫu, lấy lại bằng ngón trỏ hoặc ngón giữa |
| Sáng mùa đông khó, trưa lại dễ | Tay khô, lạnh | Xoa ấm tay, giữ ngón yên khoảng một giây |
| Sau khi rửa tay thì khó | Tay ướt, nước lấp rãnh vân | Lau khô tay; máy cạnh bồn rửa thì dời đi |
| Cả máy kém dần qua nhiều tháng | Mắt đọc bám dầu, bụi; mặt kính xước | Lau đúng cách, xem ảnh vân trong menu chẩn đoán |
| Cả máy chỉ khó vào một khung giờ | Nắng chiếu thẳng vào mắt đọc | Che nắng hoặc dời máy |
| Đặt ngón, đèn không sáng, máy im lặng | Mắt đọc hỏng, cáp lỏng, adapter yếu | Thử adapter đúng thông số; vẫn vậy thì gọi kỹ thuật |
| Máy A nhận, máy B không nhận | Mẫu đẩy giữa hai máy khác chuẩn thuật toán | Lấy vân tay trực tiếp trên máy B |
| Máy nhận nhầm người | Ngưỡng so khớp bị hạ quá thấp | Trả ngưỡng về mặc định |
Ba nhóm nguyên nhân: ngón tay, mẫu đăng ký, mắt đọc. Mỗi nhóm có cách xử lý riêng.
3. Khi lỗi nằm ở ngón tay: khô, ướt, mòn
Mắt đọc trên máy ZKTeco, Ronald Jack là loại quang học: lăng kính chụp ảnh đầu ngón ở độ phân giải khoảng 500 dpi, gờ vân chạm kính hiện nét đậm, rãnh vân hiện nét sáng. Thứ gì làm nhòe ranh giới đó cũng làm máy đọc khó.
Tay khô thì gờ vân không áp sát kính, ảnh nhạt và đứt đoạn, hay gặp vào sáng mùa đông và ở người lớn tuổi. Mẹo của thợ: xoa hai tay cho ấm, chà nhẹ đầu ngón lên trán hoặc cánh mũi lấy chút dầu tự nhiên, đặt ngón và giữ yên chừng một giây thay vì chạm rồi nhấc ngay. Tay ướt thì nước lấp rãnh vân, ảnh thành một mảng đậm; lau tay vào vải khô là xong, còn máy đặt cạnh bồn rửa nhà bếp thì nên dời.
Tay mòn là chuyện của công nhân lao động nặng: thợ hồ trộn vữa (xi măng có tính kiềm, ăn da), thợ cơ khí đánh giấy nhám, thợ mộc, công nhân dán băng keo đóng thùng, người làm thủy sản ngâm tay trong nước đá. Vân mòn không đều, ngón trỏ và ngón cái tay thuận mòn nhất. Bên mình xử lý theo thứ tự:
- Lấy ngón ít dùng: ngón áp út, ngón giữa tay không thuận thường còn vân rõ hơn. Đăng ký hai ngón ở hai bàn tay, lỡ một tay băng bó vẫn còn tay kia.
- Cho chấm kiểu 1:1: bấm mã nhân viên rồi mới đặt ngón. Máy chỉ so với mẫu của đúng người đó, ngưỡng 1:1 trên máy ZKTeco, Ronald Jack mặc định thấp hơn nhiều so với chế độ tự tìm 1:N (thường khoảng 15 so với 35). Vân mờ vẫn qua mà không phải nới lỏng cả máy.
- Thêm thẻ cho người đó nếu máy có đầu đọc thẻ.
4. Khi lỗi nằm ở mắt đọc: bẩn, xước, lóa nắng, hỏng
Bẩn: dầu tay, mồ hôi của hàng trăm lượt chấm mỗi ngày đóng thành lớp mỏng trên mặt kính. Lau bằng khăn sợi mịn khô, hoặc dán băng dính trong lên rồi bóc ra. Không xịt nước, không dùng cồn đậm đặc, không cạo bằng vật cứng.
Xước: nhẫn, cát, vụn kim loại để lại vết xước. Vết nằm giữa vùng đặt ngón in thành một vạch cố định lên mọi ảnh vân, máy so sai với tất cả. Mặt kính xước chỉ có thay mắt đọc. Xưởng nhiều bụi, mạt sắt nên lắp hộp bảo vệ máy chấm công (bên mình có loại DGP giá 850.000đ).
Lóa nắng: mắt đọc tự chiếu sáng ngón tay bằng đèn bên trong, nắng chiếu thẳng vào mặt kính làm ảnh cháy trắng. Dấu hiệu riêng: cả máy chỉ khó vào một khoảng giờ cố định, thường buổi chiều ở máy gần cửa kính. Che nắng hoặc dời máy là hết.
Kiểm tra mắt đọc: vào Menu, mục Chẩn đoán hoặc Tự kiểm tra (tên khác nhau tùy đời máy), chọn kiểm tra cảm biến vân tay rồi đặt ngón. Ảnh vân rõ, đều nét là mắt đọc ổn. Ảnh đen kịt, có sọc nằm im một chỗ, mất một mảng là mắt đọc có vấn đề. Bước làm kèm ảnh và chi phí thay có ở bài chi phí thay mắt đọc máy chấm công. Trước khi kết luận, thử thay adapter đúng điện áp và dòng ghi trên máy: nguồn yếu làm đèn mắt đọc chập chờn, nhìn giống hệt mắt đọc hỏng.
Máy còn mới, chỉ hỏng mắt đọc thì thay. Máy đã chạy nhiều năm, phím liệt, màn hình mờ thì đặt chi phí sửa cạnh giá máy mới rồi hãy quyết: máy vân tay kèm thẻ rẻ nhất bên mình hiện là ZKTeco K14 giá 1.399.000đ.
5. Khi lỗi nằm ở mẫu vân tay đã đăng ký
Mẫu lấy ẩu. Máy không lưu ảnh vân tay mà lưu một tập điểm đặc trưng: chỗ đường vân rẽ nhánh, chỗ đường vân kết thúc. Đăng ký mà chỉ đặt đầu mút ngón thì máy chỉ có điểm của một mảnh nhỏ, sau này đặt cả bụng ngón máy không tìm đủ điểm chung. Dấu hiệu: người đó phải đặt đúng một tư thế quen tay mới được. Xóa mẫu cũ và lấy lại theo bài cách đăng ký vân tay trên máy chấm công, nhớ ba điều: không dùng ngón cái, đặt bụng ngón phủ kín mắt đọc, ba lần đặt hơi lệch nhau.
Mẫu không hợp giữa các máy. Công ty có hai ba máy thường đăng ký ở một máy rồi dùng phần mềm đẩy sang máy kia. Máy ZKTeco, Ronald Jack có hai chuẩn thuật toán: ZKFinger 9.0 ở máy đời cũ và ZKFinger 10.0 ở đa số máy mới. Mẫu chuẩn này đẩy sang máy chuẩn kia thì máy vẫn hiện tên người, nhưng đặt ngón không khớp. Xem chuẩn ở Menu, mục Thông tin hệ thống, dòng thuật toán vân tay; khác chuẩn thì lấy vân tay trực tiếp trên từng máy. Khác hãng, ví dụ Hikvision với ZKTeco, thì không chuyển mẫu qua lại được.
Ngưỡng so khớp bị chỉnh. Ngưỡng 1:N trong menu hệ thống mặc định thường là 35. Có nơi hạ thật thấp cho "dễ nhận": máy dễ nhận thật, nhưng bắt đầu nhận nhầm người A thành người B, công đổ sai tên mà khó phát hiện. Cứ để mặc định, ai khó thì xử lý riêng người đó theo mục 3.
6. Khi nào thôi cố, chuyển sang thẻ hoặc khuôn mặt
- Một vài người đã đổi ngón, lấy lại mẫu, chuyển sang bấm mã + vân tay mà ngày nào vẫn phải đặt ba bốn lần: cho riêng họ quẹt thẻ, không cần đổi máy. Thẻ thì đưa nhau chấm hộ được, nên đọc bài máy chấm công thẻ từ có nên dùng không trước khi phát.
- Cả một bộ phận (xưởng trộn, xưởng mài, nhà bếp, đội công trình) cùng tay bẩn, ướt, mòn: chuyển sang máy khuôn mặt, không chạm tay nên tay thế nào cũng không ảnh hưởng. Nhiều model có sẵn vân tay, thẻ để dự phòng, ví dụ Hikvision MT05WE (khuôn mặt, vân tay) giá 2.950.000đ hay Ronald Jack MB900 (khuôn mặt, vân tay, thẻ) giá 3.650.000đ.
Máy khuôn mặt mới cùng hãng, cùng chuẩn vân tay với máy cũ thì đẩy được cả vân tay sang, chỉ lấy thêm khuôn mặt cho người khó. Các lỗi khác như không lấy được dữ liệu, sai giờ, treo máy có ở bài lỗi máy chấm công thường gặp và cách khắc phục; đang tính thay mới thì xem các dòng máy chấm công bên mình đang bán.
7. Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy chấm công không nhận vân tay của một người trong khi người khác vẫn chấm được?
Máy không có lỗi. Nguyên nhân nằm ở ngón tay người đó (khô, ướt, mòn) hoặc mẫu đăng ký kém. Lấy lại mẫu bằng ngón trỏ hoặc ngón giữa; vẫn khó thì cho bấm mã rồi đặt ngón, hoặc dùng thẻ.
Lau mắt đọc vân tay bằng gì cho đúng?
Khăn sợi mịn khô, hoặc dán băng dính trong lên mặt kính rồi bóc ra. Không xịt nước, không dùng cồn đậm đặc, không cạo bằng vật cứng.
Công nhân bị mòn vân tay thì chấm công thế nào?
Đăng ký ngón ít dùng như ngón áp út, ngón giữa tay không thuận, cho chấm kiểu bấm mã rồi đặt ngón. Cả bộ phận đều mòn tay thì nên chuyển sang máy khuôn mặt.
Làm sao biết mắt đọc vân tay bị hỏng?
Vào menu Chẩn đoán, chọn kiểm tra cảm biến vân tay rồi đặt ngón. Ảnh vân rõ là mắt đọc tốt; ảnh đen, có sọc cố định hoặc mất một mảng là có vấn đề. Đèn không sáng thì thử thay adapter trước.
Có nên hạ ngưỡng so khớp để máy dễ nhận hơn không?
Không nên. Ngưỡng thấp làm máy nhận nhầm người này thành người kia. Để ngưỡng mặc định và xử lý riêng từng người khó nhận.
Vân tay đẩy từ máy này sang máy khác không nhận là vì sao?
Thường do hai máy khác chuẩn thuật toán (ZKFinger 9.0 và 10.0) hoặc khác hãng. Xem dòng thuật toán vân tay trong Thông tin hệ thống; khác chuẩn thì lấy vân tay trực tiếp trên máy đó.
Chưa rõ lỗi ở người, ở mẫu hay ở mắt đọc, chụp màn hình kiểm tra cảm biến gửi bên mình qua Zalo 0372 669 992, kỹ thuật xem và trả lời có cần thay mắt đọc hay không.
